Czas na samodzielność

Pobudzanie czy pielęgnowanie samodzielności w dzieciach już od pierwszego roku życia to szkoła cierpliwości dla rodziców. Ale warto przez nią przejść wspólnie z naszym maluchem, robiąc to, na przykład, w formie zabawy.

Samodzielność należy pielęgnować i pobudzać u dziecka od pierwszych lat życia. Już roczne dziecko w swoim zachowaniu sygnalizuje nam, że jest gotowe zrobić coś samo. Uważnie przygląda się nam, gdy wykonujemy prace domowe, sięga po łyżeczkę podczas karmienia, chce dotknąć mydła, potrzymać szczoteczkę do zębów itp. Pozwólmy dziecku na samodzielność za każdym razem, gdy zauważymy jej przejawy w jego zachowaniu. Dając dziecku szansę na naukę nowej czynności, dajemy szansę na pierwsze zwycięstwa i poczucie sukcesu. Samodzielność według psychologów jest ważną potrzebą rozwojową dziecka, wpływającą na kształtowanie poczucia własnej wartości, świadomości własnej osoby, decyzyjności.

Ja sam! 

Roczne dziecko jest już w stanie:

  • samodzielnie zasypiać,
  • podejmować próby samodzielnego jedzenia,
  • przyzwyczajać się do nocnika,
  • uczyć higieny (mycia rączek, ząbków),
  • uczestniczyć w prostych pracach domowych i sprzątaniu swoich zabawek

Oczywiście nie istnieje sztywna reguła czasowa. Nie wszystkie roczne dzieci będą potrafić wykonać powyższe czynności, ale już w tym wieku rodzic może podejmować próby nauki samodzielności w wymienionych obszarach. Przygotowując się do tego, musimy uzbroić się przede wszystkim w cierpliwość. Nie irytujmy się, że dziecko będzie robić wszystko wolno i niedokładnie – ma do tego prawo, a im częściej będzie powtarzać daną czynność, tym lepiej mu będzie ona wychodzić. Ponaglanie, upominanie, korygowanie może zniechęcić dziecko do podejmowania kolejnych prób. Warto dziecko nagradzać nie za efekt końcowy, a za samo staranie się i podejmowanie wysiłku. Zupa może nie być cała zjedzona, mydełko może pobrudzić bluzkę, z kilkunastu zabawek może zostać posprzątana tyko jedna. Najważniejsze jednak, że dziecko wykazało chęć i podjęło próbę samodzielności, a precyzja i dokańczanie czynności przyjdą z czasem.

Przez zabawę do celu

Najbardziej skutecznym sposobem nauki u dziecka jest zabawa i motywowanie poprzez zabawę. W zabawie dziecko: poznaje, testuje i przyswaja:

  • reguły,
  • zwyczaje,
  • rytuały,
  • schemat życia rodzinnego.

Dziecko uczy się przez naśladowanie. Osoby bliskie, przede wszystkim rodzice, mogą swoim przykładem i odrobiną zabawy zachęcić dziecko do włączenia się w życie rodzinne i do podejmowania prób samodzielności. Gdy uczymy dziecko nowych czynności, powinniśmy pamiętać o regule „małych kroków”, czyli stopniowaniu trudności:

  • najpierw pozwalamy dziecku obserwować nasze zachowanie, np. głośno opisujemy co robimy, myjąc ręce,
  • później zachęcamy dziecko do włączenia się w daną czynność, np. prosimy, by pomogło nam nałożyć mydło na nasze ręce,
  • na koniec zachęcamy dziecko, by powtórzyło daną czynność na sobie, np. nałożyło mydło na swoje rączki.

Aby konstruktywnie zmotywować dziecko, nagradzajmy je za chęci i podjęty wysiłek. niech nagrodami nie będą słodycze, ulubiona bajka czy zabawka, lecz nasza radość, głośne brawa, uśmiech na naszej twarzy i pochwały typu: „Jestem z ciebie dumna/y”, „Bardzo się cieszę” itp. Takie nagrody są skuteczniejsze i trwalsze. 

Roczne dziecko będzie czuło się bezpiecznie, gdy będzie mogło przewidzieć, co je czeka. Wiedząc, które czynności następują po kolei po sobie w ciągu dnia, chętniej będzie w nich uczestniczyć. Aby pomóc dziecku zapamiętać sekwencję czynności, możemy przygotować tzw. zegar aktywności.

Już roczne dziecko możemy poprzez zabawę zachęcić do czynności samoobsługowych i włączania się w proste prace domowe. Im bardziej zabawowej formy użyjemy (muzycznej, plastycznej, dźwiękowej), tym szybciej osiągniemy zamierzony efekt. Dziecko może próbować oswajać się z nocnikiem, samodzielnie jeść i zasypiać, myć ząbki i rączki, pomagać sprzątać czy przygotowywać posiłki, ale pamiętajmy, że nabranie wprawy w tych czynnościach wymagać będzie czasu i może trwać do 2. roku życia, a nawet dłużej. Najważniejsze, by zachęcać dziecko do podejmowania prób i chwalić za podjęte starania. Wówczas mamy szansę wzmocnić już u rocznego dziecka chęć działania i samodzielność.